دیدگاه امام خمینی (ره) در مسئله ی جایگاه زن با محوریت شخصیت حضرت زهرا علیها‌السلام

موضوع زن در سیره و اندیشه حضرت امام یک نگاه راهبردی بوده و یکی از طلایی‌ترین نقاط اندیشه حضرت امام را تشکیل می‌دهد. دیدگاه امام خمینی در مواجهه با موضوع زنان برگرفته از تعالیم دینی و قرآنی است، با ظهور اسلام نگاه غیرالهی به زن نیز تغییر می‌کند؛ نگاهی که قرآن به زن ارائه می‌کند، یک نگاه بسیار والا و متعالی است.

ایشان در زمینه ی ولادت حضرت زهرا میفرمایند: 

امروز روز بزرگی است، یک زن در دنیا آمد که مقابل همه مردان است. یک زن به دنیا آمد که نمونه انسان است، یک زن به دنیا آمد که تمام هویّت انسانی در او جلوه گر است. پس روز، روز بزرگی است. روز شمار زنان است و اگر روزی باید روز زن باشد، چه روزی والاتر و افتخارآمیزتر از روز ولادت با سعادت فاطمه زهرا(س) است، زنی که افتخار خاندان وحی و چون خورشیدی بر تارک اسلام عزیز می درخشد.

زنی که در حجره ای کوچک و خانه ای محقر انسان هایی تربیت کرد که نورشان از بسیط خاک تا آن سوی افلاک و از عالم ملک تا آن سوی ملکوت اعلی می درخشد. صلوات و سلام خداوند تعالی بر این حجره محقری که جلوه گاه نور عظمت الهی و پرورشگاه زندگان اولاد آدم است.

وقتی از نظر امام «ره» به دین شناختی زنان و مسائل آنان می نگریم، اصالت نهاد خانواده به عنوان مایه سکون و انس جویی و محبت ورزی زن و شوهر و جایگاه امن تربیت فرزندان، از یک سو و شرافت مقام مادری و مسئولیت خطیر و ارزشمند آن از سوی دیگر جلوه ای ویژه و جایگاهی محوری دارد.

از منظر رهبر فقید انقلاب زن نقش بزرگی در اجتماع دارد . “زن مبداء همه خیرات و سعادت ها و مربی جامعه است . اوست که با تربیت صحیح خود انسان ساز است و کشور را آباد می کند . “

وی در جایی دیگر بیان می دارند: پاکدامنی و حجاب نشانه آزادگی است و زنان آزاد آنانند که با حیا و پاکدامن باشند، آزادگی خاستگاه و منشأ بسیاری از صفات نیک و سلوک پسندیده از جمله حیا و خویشتنداری است. بانوان ایران ثابت کردند که دستخوش این توطئه ها نشدند و نمی شوند و ثابت کردند که در دژ محکم عفت و عصمت هستند و جوانان صحیح و برومند و دختران عفیف و متعهد به کشور تسلیم خواهند کرد و هیچ گاه نخواهند در آن راه هایی که قدرت های بزرگ برای تباه کردن این کشور پیش پای آنها گذاشته بودند، به آن راه ها نخواهند رفت.

ایشان عقیده داشتند نقش تربیتی زن در جامعه بالاتر از نقش مرد است؛ زیرا زنان علاوه بر این که خود یک قشر فعال در همه ابعاد هستند، انسان های فعال اعم از مرد یا زن را در دامان خود تربیت می کنند و پرورش می دهند.

به بیان دیگر در نگاه امام خمینی «ره» می توان به روشنی دریافت که زن از نظر موقعیت و مسئولیت هایش در یکی از حیاتی ترین و زیر بنایی ترین نهادها و موقعیت های بشری یعنی خانواده تعیین کننده جهت حرکت جامعه است. به طوری که می فرمایند: «اول مدرسه ای که بچه دارد، دامن مادر است.» همواره صلح و آرامش، موفقیت یا انحرافات، نارضایتی، ناپاکی و فساد خانواده و همچنین سرنوشت گروه های اجتماعی و افراد جامعه، به زنان آن جامعه وابسته است.

در انتها میتوان گفت از نظر امام (ره)،حضرت فاطمه (س) و حضرت زینب (س) الگوهای برازنده و فراگیر هستند که زنان مسلمان باید در تمام زمینه ها از آنان پیروی کنند . زیرا هویت انسانی در آنها جلوه گراست.

معرفی دو کتاب «شیعه» و «رسالت تشیع»

کتب «شیعه» و«رسالت تشیع در دنیای امروز» شامل مجموعه مذاکرات و مکاتبات پروفسور هانری کربن [Henry Corbin] با علامه سید محمدحسین طباطبایی در سال 1338_1337 است.

موضوعیت کلی کتاب (شیعه): شیعه چگونه به وجود آمد؟،نظرات مخالفین درباره پیدایش شیعه،معرفی واقعی شیعه و مذهب تشیع،روش شیعه در علوم، حدیث از نظر شیعه،موفقیت شیعه در پیشرفت دادن به علوم و اختلاف نظر علمی در میان شیعه میباشد. 

کتاب رسالت تشیع در دنیای امروز، تشریحی بر توحید و گسترش اسلام براساس آموزه های اهل بیت(ع) است. عالمان شیعی، از همان قرن های نخستین، با تلاش و سختی، همین راه و روش را پیموده و با حفظ هویت خود، در مسیر «وحدت اسلامی» گام نهاده اند.

کتاب (رسالت تشیع) نیز یکی از تلاش های علمی متفکر بزرگ شیعی، حضرت علامه طباطبایی است که در آن به: بشارت مذهب تشیع برای بشریت چیست؟،راه های ارشاد انسان،طریق ارشاد مولوی،طریق استدلال منطقی،نتایج مستقیم و غیر مستقیم اعتبار طریق تعقل در اسلام،مسیر خلافت پس از پیامبر،معادشناسی از نظر شیعه،پیدایش سیر معنوی و عرفان،منشا پیدایش سیر معنوی، ظهور روش معنوی و سیر و سلوک باطنی و دعوت اسلام به سوی حیات معنوی و نوید ظهور آن، می پردازد.

این دو کتاب ارزشمند محصول نخستین جلسات مباحثه ی علامه طباطبایی و استاد شیعه شناسی در پاریس هانری کربن  است.

این کتاب ها که ما حصل این مباحثات است توسط خود علامه طباطبایی نگاشته شده است و با کوشش سید هادی خسروشاهی به تالیف رسیده است.

اعضای ثابت این جلسات پربار دکتر جزایری، دکتر حسین نصر، دکتر عیسی سپهبدی، دکتر معین، دکتر غلامحسین دینانی، ذوالمجد طباطبایی و شهید مطهری بودند، البته که افرادی همچون استاد جلال الدین آشتیانی، استاد فروزانفر، مهندس مهدی بازرگان، آیت اللَّه ناصر مکارم شیرازی نیز به طور پراکنده در این جلسات حضور داشتند.

دکتر نصر در این باره میگوید: «. . . علامه مرد بسیار بزرگی بود. در هر دو ساحت فلسفه و تفسیر قرآن میدان دار بوده و فیلسوفی دست اول بود. این نکته در مباحث میان ایشان و استاد کربن پیدا بود.کربن در سپتامبر که همواره به ایران می آمد، داغ ترین مباحث فلسفی و کلامی آن زمان فرانسه را با خود به ایران می آورد و این موضوعات را در قالب پرسش هایی از علامه طباطبایی، مطرح می کرد و ایشان پاسخ هایی ارایه می نمودند و بحث ادامه می یافت»

 این جلسات که چندین ماه به طول انجامید اکثرا در خانه ی علامه برگزار میشد با این حال کمتر کسی به فکر جمع آوری گفتگو ها بود و متاسفانه برخی مطالب به آیندگان منتقل نشده است.

استاد کربن نیز پس از عمری شیعه شناسی و تحقیق در زمینه ی ادیان الهی علی الخصوص در ایران مجموعه ای چهار جلدی، تحت عنوان: «اسلام در سرزمین ایران، چشم اندازهای فلسفی و عرفانی» منتشر ساخت.

از نظر علامه طباطبایی، پروفسور شیعه شده بودند اما در ظاهر به آن ادعا نمیکردند. او تشیع را باطن اسلام و تفسیر عمیق و کاشف معانی باطنی این دین الهی می‌دانست و خود را جزویی از این دین میدانست.

'' بررسی سیر تاریخی نزول داستان حضرت آدم در قرآن کریم ''

---

قسمت هفتم 

قصه حضرت آدم در سوره مبارکه الکهف (هشدار به والیت شیطان دشمنی او با انسان)

 

در سوره کهف، آیات ۵۰ و ۵۱، داستان حضرت آدم(ع) با تأکید بر هشدار به انسان درباره دشمنی شیطان و خطر ولایت‌پذیری از او مطرح شده است:

 

۱. ابلیس از جنس جن بود، نه فرشته؛ به همین دلیل برخلاف امر خدا عمل کرد و از درگاه الهی رانده شد.

 

۲. با سرپیچی از فرمان الهی، ماهیت شیطان به‌عنوان موجودی نافرمان و فاسق آشکار می‌شود.

 

۳. خداوند در این آیات هشدار می‌دهد که چگونه ممکن است انسان‌ها، شیطان و فرزندان او را به ولایت بگیرند، در حالی که آنان نه در خلقت انسان و نه در آفرینش آسمان‌ها و زمین سهمی داشتند.

 

۴. نکوهش ولایت‌پذیری از شیطان از مضامین اصلی این بخش است؛ به‌ویژه زمانی‌که انسان دچار غفلت و فراموشی یاد خدا می‌شود.

 

۵. در این روایت قرآنی، شیطان به‌عنوان دشمنی قدیمی و آشکار برای انسان معرفی می‌شود که پیروی از او موجب گمراهی و تباهی است.

 

۶. برخلاف دیگر سوره‌ها که بیشتر به خلقت حضرت آدم و ماجرای بهشت می‌پردازند، سوره کهف بیشتر جنبه‌ی هشدار اعتقادی و تربیتی دارد. هدف این بخش، آگاه‌سازی انسان از خطرات پیروی از دشمنی پنهان در لباس وسوسه‌گر است.

 

نام نویسندگان :۱. سمیه عمادی اندانی۲. رضا شکرانی۳. مهری کریمی

این مقاله در نشریه تحقیقات علوم قرآن و حدیث، دوره ۲۰، شماره ۳، پاییز ۱۴۰۲ منتشر شده است.

---

انـجمـن علــمی، نگاهیـــے نو بـــہ اندیــشـہ ورزیــدن

کانال ایتا:

http://http//@anjomanelmiquran11

'' بررسی سیر تاریخی نزول داستان حضرت آدم در قرآن کریم ''

---

قسمت ششم

قصه حضرت آدم در سوره الحجر( بندگی خداوند راه نجاتاز دامهای شیطان)

 

زمینه نزول سوره: سوره حجر در دوره مکی و در اوایل بعثت نازل شده و در فضایی عرضه می‌شود که مخاطبان آن عمدتاً مشرکان و کسانی بودند که دعوت پیامبر(ص) را به چالش می‌کشیدند.

 

2. آفرینش حضرت آدم: در این سوره، حضرت آدم(ع) به عنوان نخستین انسان از خاک آفریده شده و نقش انسان به عنوان خلیفه خداوند بر روی زمین برجسته می‌شود.

 

3. دستور الهی به سجده: پس از آفرینش آدم، خداوند به فرشتگان فرمان داد تا به او سجده کنند تا نشانه‌ای از بندگی و افتخار نسبت به آفرینش الهی مبین گردد.

 

4. سرپیچی ابلیس: ابلیس، که در میان موجودات مخلوق قرار داشت، از آنکه دستور سجده را نپذیرد برخوردار از تکبر و غرور شد و به خودبزرگ‌بینی دلالت نمود.

 

5. دلیل نافرمانی ابلیس: ابلیس دلیل نافرمانی خود را از برتری داشتن بر آدم به دلیل اینکه از آتش آفریده شده و آدم از خاک، اعلام می‌کند؛ این تفکر منجر به رد امر الهی و نشانه‌ای از غرور مطلق او می‌شود.

 

6. عذاب ابلیس: به‌علت استکبار و سرپیچی، خداوند ابلیس را از درگاه خود رانده و به وی سرزنش شدید نسبت داده می‌شود که ادامه راه او به سوی سقوط مطلق رقم خورده است.

 

7. هدف داستان در دعوت الهی: روایت این قصه در سوره حجر، تأکید بر ضرورت بندگی خداوند و اطاعت از فرمان او به عنوان تنها راه نجات از دام‌های شیطان است.

 

8. هشدار نسبت به تکبر: داستان حضرت آدم(ع) و سرپیچی ابلیس، پیامی هشداری به انسان‌هاست که تکبر و خودبرتربینی می‌تواند آنان را به دام وسوسه‌ها و انحراف از راه راست هدایت کند.

 

9. پیام بندگی و نجات: نصوص این سوره نشان می‌دهد که تنها از طریق بندگی خالص و اطاعت مطلق از خداوند می‌توان از وسوسه‌های شیطان و فتنه‌های او نجات یافت و از سقوط در دام شیطانی رهایی یافت.

 

10. دعوت به توبه و پیروی: در پایان، قصه حاضر دعوت است تا انسان با ترک تکبر و سرپیچی، به بندگی خداوند روی آورد و با پذیرش فرمان الهی، راه نجات از فریب‌های شیطان را پیمود؛ به همین دلیل، این داستان همچون درس و هشداری برای تمامی مومنان و انسان‌ها مطرح شده است.

 

نویسندگان :سمیه عمادی اندانی، رضا شکرانی، مهری کریمی

فصلنامه علمی پژوهشی علوم قرآن و حدیث دانشگاه الزهرا تهران

---

انـجمـن علــمی، نگاهیـــے نو بـــہ اندیــشـہ ورزیــدن

کانال ایتا:

http://http://@anjomanelmiquran11